آشاميدن گل آن نيز حابس اسهال و ضماد برگ آن مقوى معده و بواسير را كه خون از آن جارى باشد مفيد و به دستور عصاره برگ آن كه در سايه خشك كرده باشند و شرط نيكويى عصاره آنست با زيادتى قوّت و ثمر آن قابض‌ترين ساير اجزاى آن و آشاميدن آن مقوى امعا است و بيخ آن با قوّت قابضه و جوهر حار لطيف . آشاميدن آن مفتت حصات كليه است . * الاورام و القروح * ضماد برگ آن محلل اورام و منفجر كننده دبيلات و مانع ازدياد آكله و نمله و ساعيه و طلاى عصاره ثمر تازه آن جهت تجفيف قروح رطبه و منع سيلان چرك و رطوبات از آن و گل آن را نيز اين خاصيت است و ضماد برگ و شاخ‌هاى نازك تازه آن جهت سحج فخذين در اسفار نافع . * الزينه * طبيخ برگ و ثمر آن سياه كننده موى و نيكو خضابى است گويند هر كه ملازمت نمايد به غسل قدمين بدان بعد از هر مرتبه كه به حمام رود موى آن سفيد نگردد . * السموم * به جهت دفع سميت حيوانى كه آن را فرسطس نامند و آن مارماهى است كه شاخدار است مفيد . مضر گرده ، مصلح آن شكر . مقدار شربت آن : از عصاره و گل سه درهم و عليق جبلى را به لاطينى سارساريد نامند و اين كم خارتر و خارهاى آن باريك‌تر شبيه به نسرين و ساقهاى اين سفيد و ثمر اين مايل به تدوير مانند ثمر گل سرخ و در افعال مانند غير جبلى و شكوفه آن محلل است و ابن مؤلف گويد كه حضرت موسى على نبينا و آله عليه السلام آتش از اين شجر ديده و بعضى گويند از درخت عناب . عليق الكلب و آن را عليق القدس و به شيرازى درخت سه گل و به فرنگى پليور و گل آن را به فارسى سه گل خوانند و به عربى ورد السباخ و نسرين السباخ و به يونانى طيش باطش . ماهيت آن : نباتيست بسيار بزرگ‌تر از عليق و شبيه به شجر و برگ آن عريض‌تر از برگ آن و خارهاى شاخ آن صلب‌تر از خار عليق و گل آن سفيد و ثمر آن مانند زيتون و سبز طولانى و چون پخته گردد سرخ شود و در جوف آن چيزى مانند پشم بود و مستعمل ثمر آنست كه پشم جوف آن را پاك كرده باشند زيرا كه خوردن پشم جوف آن مهلك است به سبب چسبيدن به مرى و به جهت شدت قبضى كه دارد . افعال و خواص آن : آشاميدن طبيخ پوست ثمر آن بغايت قابض طبع و حابس بول و گل آن سرد و خشك و قابض و مجفف و جهت اسهال دموى و صفراوى و ضعف معده و ذرب و نفث الدم سينه مفيد و گفته‌اند پشم آن ملحم جراحات است . بدل آن : شوكة المصريه است . فصل العين مع النون عنّاب به ضم عين و فتح عين و فتح نون مشدده و الف و باى موحده . ماهيت آن : ثمر درختى است معروف قريب به درخت كنار و زيتون در بلندى و برگ آن اندك ضخيم‌تر و طولانىتر از برگ كنار و يك روى آن مزغب و پوست درخت آن سرخ رنگ و چوب آن نيز سرخ رنگ و نيم رنگ و خالدار بهترين آن بزرگ باليده به كمال رسيده سرخ شده پر گوشت جرجانى و يا خطايى و نيپالى آنست كه شيرين و عفوصت آن كم باشد و نيز نوعى اندك طولانى فى الجمله شبيه به خرما و هسته آن باريك بلند ديده شده كه از نيپال و كوهستان رنگپور مىآورند در حلاوت اين زياده و در عفوصت كمتر از آن است و قوّت آن تا دو سال باقى است . طبيعت تازه آن : معتدل در حرارت و برودت و مايل به رطوبت و شيخ الرييس رحمه الله بارد در اول و معتدل در يبوست و رطوبت قليلى گفته . افعال و خواص آن : منضج اخلاط غليظه و ملين صدر و احشا و مسهل اخلاط رقيقه و رافع خشونت سينه و حلق و صوت عارض از حرارت و سرفه و ربو و وجع صدر و صاف كننده خون و مولد خون صالح و مسكن التهاب و تشنگى و حدت خون و گرمى و وجع جگر و گرده و مثانه و امراض مقعده و لذع امعا و معده و فساد مزاج جگر . * العين * طلاى ساييده آن به تنهايى و با هسته آن مسكن التهاب و ورم حار چشم . * اعضاء الصدر * آشاميدن آن جهت امراض صدر و ريه مانند سرفه و ربو و وجع صدر و رفع خشونت سينه و حلق و صوت به تنهايى و يا با ادويه مناسبه و خشك آن از براى امراض صدر و ريه بهتر از تر تازه آنست . * اعضاء الغذاء * آشاميدن آن نفاخ و بطى الهضم و ردى از براى معده و مولد خلط محمود و اندك لزج و ملين احشا و مسهل اخلاط رقيقه و منضج و مسكن التهاب معده و تشنگى و حرارت جگر و خون و اصلاح فساد كبد و امراض مقعده خصوص رسيده نيم خشك آن و نيم رس آن حابس بطن و آشاميدن ساييده آن با دانه جهت قرحه امعا و با دانه آن مانند سويق با آب سرد جهت حبس بطن و رفع اسهال مفيد . * اعضاء النفض * گفته‌اند كه جهت امراض كبد و گرده و مثانه نافع است . * الاورام و البثور و غيرها * آشاميدن آب نقوع يا مطبوخ آن در عرق كاسنى يا سكنجبين جهت شرى و حصبه و جدرى صفراوى و تسكين حدت صفرا و خون و با سكنجبين و خبه سنگشو نموده به دستور هرگاه سرفه نباشد و الا با آب و يا با عرق نيلوفر و يا بيد و يا كادى و امثال اينها با خبه و به دستور آشاميدن آن با آب عدس مطبوخ با قشر و آشاميدن نقوع آن در گلاب و شكر جهت اكثر امراض